Ziekteverzuim verlagen: wat er verandert als cultuur en leiderschap kloppen

Ziekteverzuim verlagen begint zelden bij een nieuw protocol. Het begint bij de dagelijkse praktijk: hoe leidinggevenden communiceren, hoe veilig het voelt om iets te zeggen en hoeveel regie mensen over hun werk hebben. Organisaties die hier aan werken, zien dat terug in werkgeluk, samenwerking en, als gevolg daarvan, in hun verzuimcijfers.

Staat ziekteverzuim op de agenda van je directie? Krijg je elk kwartaal een grafiek, en vraag je je af wat je er nu echt aan kunt doen?

Tuurlijk, je kunt kijken naar beleid, een verzuimprotocol en een goede bedrijfsarts. Dat hoort erbij. Maar de vraag die ik organisaties steeds stel is een andere: wat gebeurt er op de werkvloer voordat iemand zich ziek meldt?

Daar zit de ruimte. En die ruimte is groter dan de meeste teams denken.

Waarom verzuim zelden alleen een HR-vraag is

Verzuim heeft vaak meerdere oorzaken. Soms is iemand gewoon ziek, en dat is precies waarom het bestaat. Maar een deel van het verzuim hangt samen met hoe werk wordt ervaren: onduidelijke verwachtingen, gesprekken die niet gevoerd worden, een leidinggevende die alleen reageert op wat misgaat.

Dat is geen verwijt aan de organisatie. Het is een kans. Want hier kun je als leider wel iets mee.

Let op: ik ben geen arts en geen verzuimdeskundige. Ik werk aan wat ervoor ligt: communicatie, cultuur en leiderschap. Wat dat in jouw cijfers doet, hangt af van jouw organisatie. Het is nooit een garantie, wel een logische richting.

De volgorde die werkt: communicatie, cultuur, leiderschap, dan pas het getal

Als je alleen naar het getal kijkt, ga je sturen op het symptoom. Als je naar de oorzaak kijkt, ga je anders werken. Dit is de volgorde waar ik organisaties in begeleid:

• Communicatie. Zeggen mensen wat ze denken? Weet iedereen wat er van hem of haar verwacht wordt? Taal bepaalt veel. Een zin als “Je moet het maar zien te redden” doet iets anders met een team dan “Waar heb je mij voor nodig?”.
• Cultuur. Is het veilig om een fout te melden of nee te zeggen? Cultuur zit niet op de poster, maar in wat leidinggevenden dagelijks doen en toelaten.
• Leiderschap. Geeft de leider richting, ruimte en rust? Een leider die zelf altijd in de overlevingsstand staat, brengt dat over op zijn team.
• Het getal. Pas daarna kijk je naar wat er meetbaar verandert. Zoals ziekteverzuim, verloop en tevredenheid.

Dat laatste punt is een gevolg. Geen doel op zich en geen belofte. Maar organisaties zien het wel terug.

Wat leidinggevenden direct kunnen doen

Je hoeft niet te wachten op een groot programma. Deze drie dingen kun je deze week al proberen:

• Voer één gesprek per week dat niet over de taak gaat. Vraag wat iemand nodig heeft om de komende week goed te kunnen werken.
• Maak verwachtingen concreet. Niet “regel dat even”, maar wie, wat en wanneer. Onduidelijkheid kost energie.
• Let op je eigen taal. Woorden als “altijd”, “nooit” en “probleem” sturen de sfeer. Kies woorden die ruimte geven.

Meer over de rol van werkgeluk lees je in werkgeluk op de werkvloer. Over een cultuur waarin bijsturen gewoon is, gaat feedbackcultuur in teams. En als de werkdruk de aanleiding is: werkdruk in je team verminderen.

Hoe een sessie met een team eruitziet

Een inspirerende dag alleen verandert weinig. Daarom bouw ik sessies zo op dat teams zelf aan de slag gaan.

Een gangbare opzet is een keynote van dertig minuten over taal, gedrag en leiderschap, gevolgd door een werksessie van een uur. In die werksessie kiest elk team één afspraak die de samenwerking verbetert. Een korte terugkoppeling na vier weken zorgt dat het blijft hangen.

Het onderliggende idee is eenvoudig. Mensen werken graag aan iets waar ze zelf voor gekozen hebben. Die eigen keuze is wat werkgeluk voedt, en werkgeluk is een van de dingen waar organisaties verzuim aan zien veranderen.

Voor leidinggevenden die dit ook voor zichzelf willen uitdiepen, is Bewust Leiderschap een passende vervolgstap: wie ben je als leider, en wat straalt dat uit naar je team?

Wat je verwacht en wat je beter niet verwacht

Eerlijk is eerlijk. Een sessie of workshop haalt niet in één middag je verzuim naar beneden. Dat zou een rare belofte zijn.

Wat wel kan: een team dat anders met elkaar praat, leidinggevenden die ander gedrag laten zien en een cultuur die langzaam verschuift. Dat zijn de neveneffecten die organisaties terugzien, vaak pas na enkele maanden.

Mijn advies: meet vooraf wat je wilt weten. Neem het verzuimcijfer als één van de signalen, naast werkgeluk, verloop en hoe teams zelf hun samenwerking beoordelen.

Een eerste meting die niets kost

Wil je weten waar je staat, begin dan met drie vragen aan je team: weet je wat er van je verwacht wordt, durf je te zeggen wat je ziet en heb je genoeg regie over je werk? De antwoorden vertellen je vaak meer dan een dashboard.

Bespreek de uitkomsten in teamverband, zonder oordeel. Kies samen één verbetering en kijk na een maand wat er is veranderd. Zo wordt het een gesprek over werk en niet over schuld.

Peter boeken voor jouw organisatie

Peter Michels is founder van De Ondernemersschool, spreker en auteur van Sh*t, is dit nu vrijheid? Hij is boekbaar als spreker en workshopbegeleider voor organisaties, binnen de sprekersthema’s Werkgeluk & Organisatiecultuur en Leiderschap & Verandering. Hij stemt zijn sessie af op jouw team en jouw doel, en sluit altijd af met een eerste stap die mensen zelf kiezen.

Over leiderschap, vrijheid en richting schreef Peter het boek Sh*t, is dit nu vrijheid? Je vindt het via petermichels.nl/boek, bij bol.com en bij managementboek.nl.

Boeken loopt via petermichels.nl.

Veelgestelde vragen over ziekteverzuim verlagen

Hoe kun je ziekteverzuim verlagen via cultuur en leiderschap?
Door te werken aan wat eraan voorafgaat: duidelijke communicatie, een veilige cultuur en leiderschap dat richting en ruimte geeft. Verzuim kan zich daarop vertalen, maar het is een neveneffect en geen garantie.

Wat kunnen leidinggevenden zelf doen om verzuim te verminderen?
Ze kunnen wekelijks een gesprek voeren dat niet over de taak gaat, verwachtingen concreet maken en letten op hun eigen taal. Kleine, vaste gewoontes hebben meer effect dan een eenmalig programma.

Is ziekteverzuim altijd te voorkomen?
Nee. Mensen worden gewoon ziek en daar is verzuim voor bedoeld. Het gaat om het deel dat samenhangt met werkbeleving, zoals onduidelijkheid, werkdruk en een gebrek aan veiligheid.

Hoe lang duurt het voordat je effect ziet?
Vaak zie je eerst verschil in communicatie en samenwerking. Een effect op verzuimcijfers volgt meestal pas na enkele maanden, en hangt af van je organisatie.

Wat kan een spreker of workshop bijdragen aan een gezonde cultuur?
Een sessie geeft een team een gedeelde taal en een eerste stap die ze zelf kiezen. Het echte werk gebeurt daarna in de dagelijkse praktijk, waar leidinggevenden het voorbeeld geven.